Misbruik en devalueren

Categories Narcistische ouder0 Comments

Mijn vader zei vaak dat mijn ideeën niet veel voorstelden. Hoe innoverend, nieuw, spannend, mooi of zoiets ook was. Even later in het bijzijn van anderen kwam hij met exact hetzelfde idee of een idee dat er heel erg op leek. En ook al kon ik de klok erop gelijkzetten, ik tuinde er regelmatig weer in. Want hij is toch mijn vader? 

In de tijd dat we onze eerste pc met tekstverwerker hadden kon dat zelfs over hoe je letters cursief zette gaan. Hij geloofde dan zo erg in ZIJN idee dat hij me het ook nog wilde laten zien bij de pc. Terwijl ik als kind erachter was gekomen hoe dat moest. Het kon evengoed om voor volwassenen nietsbetekenende dingen gaan. Iedere ontdekking werd dood gedrukt.

Voor de ontwikkeling van een kind desastreus: zijn intellectueel eigendom, zijn gedachtegoed, wordt geroofd. De ouder die dit doet ziet het kind als concurrent. En die maak je kansloos.

Uiteraard ziet mijn vader dit anders en zal bijvoorbeeld beweren dat ik juist diegene ben die door roof ergens probeert te komen: ik ben de narcist volgens hem. Dit is een ander wapen uit het arsenaal, vaak een ideale combinatie van misbruik en devalueren: de psychologische projectie. Het projecteren van de eigen tekortkomingen, de eigen minpunten, de eigen zwakheden op de ander. Op die manier denkt de narcist jou zwak te maken, terwijl die alleen maar zichzelf blootgeeft.

Als je frequent omgaat met een narcist, dan zie je dit niet. Inzicht komt vanaf afstand. De narcist wil je daarom afhankelijk maken: hij maakt je blind voor zijn fouten, zijn onkunde, zijn blamages en zijn onderontwikkeling. Niet geheel onbelangrijk is dat het psychologische wapen devaluatie voor de belager vanuit het onbewuste gaat: hij of zij is zich er niet eens van bewust en zij weten niet beter. Hun leven draait immers om winnen, winnen, winnen. In alles. Natuurlijk heb ikzelf mijn minpunten: ik ben een mens. Ieder ander mag ervan uitgaan dat ik mijzelf goed genoeg ken om die minpunten te kennen. Tegelijkertijd is het een soort menselijk iets om de ander te willen helpen, onder het mom van feedback. Realiseer je dat de narcist het liefst wil helpen, dan kan hij een redder zijn en tegenover iedereen die het horen wil scanderen wat hij wel niet voor jou doet. Dat hij jou helpt dient zijn belang, want jij hebt er profijt van is zijn redenering. Wees op je hoede als hij iets heeft beloofd: als het zijn belang niet dient gaat de afspraak pardoes niet door. Wees evengoed op je hoede als je een narcist helpt: als hij jouw hulp niet nodig heeft sta je slechts in de weg. Inderdaad: je doet het nooit goed.

De genie versus de niksnut 
Een narcist wil altijd hoger staan dan de ander, beter zijn dan de ander. Het liefst wordt hij geadoreerd, aanbeden. Maar zijn ideeën komen veelal niet van hemzelf. Een narcist rooft, liegt, bedriegt, manipuleert, parasiteert en verloochent. Allemaal voor eigen gewin. Door jouw kennis te misbruiken word je per direct gedevalueerd tot niksnut. De narcist ziet zichzelf als de genie. Jij bent immers niet diegene die telkens de nieuwe, innoverende, mooie plannen naar voren brengt. Dat is iemand anders in die kamer, die als een stoomwals over jou heen walst. Terwijl jouw idee naar voren wordt gegooid door die ander ben jij helemaal perplex.

Als je het al waagt op te staan en naar voren te brengen dat het verdomme jouw idee was, dan kan je een antwoord op koele toon verwachten als: “Hoe kan dat nou? Jij? Nee joh. Jij hebt nog zoveel te leren in het leven dat dit idee niet eens van jou kan komen. Ga maar weer zitten. Niet zo kwaad doen hoor.”

De koele ondertoon die jij voelt, dat is de passieve agressie van de narcist. In ieder woord dat hij nu heeft geuit geeft hij zichzelf prijs.

Des te frustrerender wordt het wanneer je dit weet, want hoe leg jij aan anderen uit dat die ander het indirect over zichzelf heeft? Hoe leg je aan mensen uit dat aandacht voor een narcist een vorm is van overleven? En hoe laat je zien dat die aandacht centraal in hun rol staat? Des te agressiever jij reageert, des te meer je in zijn macht zit en ben jij precies waar die je hebben wil. Ook als je bang van hem wordt. Als het jou koud laat of als je duidelijk laat zien dat hij projecteert: dan wordt hij een schoppende kleuter. In veel situaties zal hij met devaluatie dit al voortijdig afgewend hebben.

Op een zeker moment dacht ik een trucje gevonden te hebben om mijn vader een hak te zetten: ik deelde de informatie gewoon te midden van zoveel mogelijk familieleden. Dan kreeg ik in ieder geval complimenten van bijvoorbeeld onze lieve oma. Nieuwe tekeningen, rapportcijfers, werkjes van school, nieuwe kleding: you name it. Alles kwam pas ter tafel of werd pas aangetrokken als familieleden langskwamen. Keer op keer op keer op keer op keer op keer op keer. M’n vader moest dit dan alsnog weg honen met dat dit toch weinig voorstelde: het kon anders, het kon veel beter, ik had er niets aan, iemand had zoiets al gedaan, etc. Hij had toch altijd die behoefte om mij te devalueren, maar dit bedachte scenario werkte beter dan dat ik m’n vader iets in vertrouwen vertelde.

Volgelingen
Gaandeweg liepen mijn moeder, broertje en oudste zusje daarna steeds meer in zijn pas. Het werden trouwe volgelingen van alles wat m’n vader zei.

Wat hij zei, dat was waarheid. Het perspectief van mijn vader, dat was de waarheid zoals we die allemaal zagen. En niets anders.

Eindeloze discussies tot gevolg met mij, maar met mijn moeder, broertje en oudste zusje had mijn vader weinig tot geen discussies. Alles was daar koek en ei. Op latere leeftijd werd ik zo niet zozeer in de hoek gezet, ik stond eerder figuurlijk in de hoek.

Mijn vader en ik kregen bijvoorbeeld wederom een discussie en mijn moeder verdedigde vervolgens mijn vader. Ik was eraan gewend geraakt om te blijven vechten voor mijn gelijk, voor mijn deel in dat leven, voor hoe ik erover dacht. Als zij het ook had afgelegd tegenover mij sprong mijn oudste zusje bij met argumenten. Mijn vader sloeg dit gade zonder nog iets te hoeven doen: de marionetten deden het werk wel. Dit ging niet alleen om nietszeggende inhoud: zo werd mijn seksualiteit ter discussie gesteld, mijn smaak, mijn identiteit, mijn uiterlijk of iets wat ik wilde aanschaffen. Ik begrijp nu pas dat deze discussies slechts één hoofddoel dienden: mij de mond snoeren, zodat de aandacht lag bij mijn vader. De middelen zijn kort samengevat passieve en actieve agressie, in de wetenschap dat het doel de middelen heiligt.

Bedrijfsfilms met een iPad
Niet iedere narcist is een exacte kopie van de andere narcist, maar sommigen beschouwen zichzelf als heilig genoeg voor wat ze dan ook bedenken. Als ze zelf iets bedenken is dat doorgaans niet heel ingenieus. Ik wil mijn vader niet door het slijk halen door ideeën waarvan hij heeft aangegeven dat hij die heeft bedacht online te zetten, maar ik zal één voorbeeld noemen: het maken van bedrijfsfilms op een iPad. Voor een mediaprofessional is dat vloeken in de kerk, mijn vader zag alleen maar voordelen.

Goedkoop, het kon snel, er kon massa gedraaid worden in je eentje, streaming op evenementen was easy, etc. Dat anderen veelal niet volgden deed hij af als dat zij minkukels waren die het niet hadden begrepen. Ik vrees dat hij nog steeds de markt van bedrijfsfilms verziekt met het maken van goedkope producties op de iPad. Ik heb tot dusver niemand in de Nederlandse media-industrie gezien of gesproken, noch op film- of televisiesets, waar men met een iPad draait. Zij zullen het ongetwijfeld allemaal fout hebben, ik denk het ook.

Doordat ik de informatie of wat dan ook deelde op de momenten dat andere familieleden erbij waren kwam het ook voor dat mijn lieve oma niet akkoord ging met wederom een opmerking van mijn vader over het één of ander. Zij en anderen van buiten het gezin gingen mij verdedigen. Daar was ik in het begin tevreden mee. Ik kreeg zo mijn wraak. Maar de dagen van gelijkgestemden braken aan: als je mij had verdedigd was je een vijand van mijn vader.

Doordat jouw intellect is misbruikt voel je je geestelijk verkracht. Alsof jij niets waard bent, alsof de medemens niets aan jou heeft, alsof je kansloos bent. Want jij, jij bent nog minder dan nul. Niemand ziet jou staan. Niemand luistert naar jou. Niemand hoort jou.

Ik schreeuwde, schreef en bleef moeite doen om mijn verhaal te laten zien: het maakte niets uit. Ik bleef het lelijke eendje uit het gezin. Ook dit verhaal kan je makkelijk naar beneden halen: er staat vast ergens een taal – of tikfout in. Maar ik pikte het niet meer, ik wilde terugslaan! Wanneer dat eendje overeind ging staan diende het geëlimineerd te worden. De vloek van het noodlot lag als een schaduw over mijn leven, terwijl de lichten steeds meer gedoofd werden door diezelfde schaduw. Mijn wraak werd mijn deel in de strijd, totdat ik inzag dat ik het licht bij mijzelf aan het doven was. Ik ben de grootste vijand van mijzelf. Niemand dient mijn ziel te vergallen, ook ikzelf niet. En alles maakte wel wat uit: de shit was eruit. Ik kreeg ruimte in mijn hoofd om een start te maken aan mijn ontwikkeling.

Ideeën
Daarvoor was ik bang dat andere mensen ideeën van mij zouden jatten. Ik kwam in tweestrijd met mijzelf, want ik houd niet van geheimen. Ik ben graag open en bloot. Ik hoef geen geheimen in mijn leven, hoef ik ze ook niet te delen met iemand. Dus wat lette mij dan om zo’n idee aan iemand te vertellen? Waarom niet? Nadat ik m’n ouders vaarwel had gezegd zag ik snel in dat als jouw idee goed genoeg is jij helemaal niet bang hoeft te zijn dat jouw idee gejat wordt: het is te duidelijk jou. En als in de bron het idee toch al briljant is, dan kan de bron niet vervuild raken. Daarmee zeg ik zoveel als wanneer iemand jouw idee rooft jij jouw idee maar een kwinkslag hoeft te geven en je iets nieuws hebt.

Waarschijnlijk beter ook: dat geroofde idee was er nog eentje met kinderziektes. Laat die narcist of wie dan maar fijn aan de haal gaan met dat geroofde idee, laat hem of haar er zo rijk van worden dat-ie blind wordt van alle dollartekens. Juist door die verblinding verdwijnt de charme. De eer zal des te groter zijn wanneer jij er daarna zachtjes overheen gaat met het oorspronkelijke idee, alleen dan de geperfectioneerde versie. Misschien verdien je er minder aan, de immateriële voldoening is des te groter. Nooit denken dat alles al bedacht is, want dan zou al het andere ook niet bedacht zijn.

Nu, jaren later, besef ik me pas dat de vroegere strijd weinig heeft uitgehaald. Of in zeker opzicht veel inzicht en daardoor heeft het juist veel opgeleverd: het mes snijdt aan twee kanten. Er is gewoon één belangrijke regel in mijn leven die mij alle macht over mijn eigen leven geeft en die misbruik, devalueren, het jatten van ideeën of projectie geen tot weinig kans geven: no contact. Het zal ongetwijfeld buiten mijn oren nog steeds gebeuren, maar dat boeit niet meer. Want: in alles wat zij over mij zeggen geven zij zichzelf bloot. Acceptatie in dat het gebeurd is, dat het gebeurde onomkeerbaar is, dat het niet weer zal gebeuren en dat zij nooit zullen veranderen is verder een belangrijke sleutel voor mij. Zo draag ik er zorg voor dat ik in ieder geval geniet van dit leven. Het verleden kan ik beschouwen als gift. Als een gegeven kandelaar in de duisternis van schaduwen is mij de weg gewezen, nu kan ik de andere fakkels van dit pad ontsteken. Een zegen als gegeven.

www.wouterspringer.nl

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *